Onderzoek in de kunsten
Heel wat docenten zijn niet alleen bezig met het beoefenen, maar ook met het ontwikkelen van de kunsten. Een onderzoekende houding, weliswaar niet academisch geformaliseerd, maakt deel uit van hun artistieke praxis. Gaat het hier om 'onderzoek in de kunsten' ? Niet noodzakelijk.
Het afbakenen van 'onderzoek in de kunsten' is een delicate en moeilijke oefening, En alhoewel er thans nog geen eenduidige omschrijving over bestaat, werden hierover binnen het Conservatorium reeds een aantal krijtlijnen uitgezet.
Afbakening van een aantal begrippen
Onderzoek
Gemeenschappelijke kenmerken van onderzoek zijn:
- originaliteit en creativiteit, hetzij in de probleemstelling, hetzij in de methode
- het onderzoek moet op een voor vakgenoten aanvaardbare manier zijn uitgevoerd, d.w.z. volgens de regels en de normen die gelden in het betrokken vakgebied (i.c. muziek, drama, etc.)
- over het resultaat moet verantwoording worden afgelegd in een vorm die de discussie daarover met vakgenoten mogelijk maakt
- het resultaat moet iets toevoegen aan onze kennis over of ons inzicht in het onderzochte onderwerp
Deze gemeenschappelijke kenmerken van onderzoek zijn eisen of criteria waaraan ook het onderzoek in de kunstdomeinen moet kunnen voldoen.
Er kunnen 3 soorten van onderzoek onderscheiden worden die te maken hebben met de kunsten:
Onderzoek over de kunsten
Dit is het theoretisch onderzoek in de kunstwetenschappen dat in de regel aan de universiteiten bestaat. Het gaat uit van het 'afgewerkte (kunst)product' : het documenteert, interpreteert, bestudeert en evalueert de culturele en maatschappelijke betekenis van de kunst.
Onderzoek met de kunsten
Is erop gericht de overdracht van kunst aan derden, eventueel in niet-artistieke context, te optimaliseren.
Onderzoek in de kunsten
Dit is binnen het onderwijs de meest recente soort onderzoek met betrekking tot de kunsten. De omschrijving en de afbakening ervan zijn nog in volle ontwikkeling en staan in het middelpunt van heel wat discussies. Omdat het dit soort onderzoek is dat centraal staat in het hoger kunstonderwijs, behandelen we het in de volgende rubriek apart.
Onderzoek in de Kunsten
Ontwikkeling der Kunsten beoogt vernieuwing of werkt nieuwe inzichten in de hand. Of een proces of product moet gezien worden als een ontwikkeling die de courante beoefening overstijgt, een fundamentele vernieuwing dus, wordt beslist door een samenspel van actoren in het artistieke veld: curatoren, theoretici, critici, collega's kunstenaars, beleidsvoerders, etc. Zij hanteren daarbij criteria die niet absoluut of algeheel objectief vastliggen, maar die evenmin willekeurig zijn, maar beantwoorden aan een artistieke consensus die op een bepaald ogenblik geldt binnen communicatieve velden m.b.t. de kunst (zgn. dominante paradigma's).
Onderzoek in de Kunsten verheldert reflexief en experimenteel de manier waarop kunst gemaakt wordt.
Bij Onderzoek in de Kunsten is het artistieke proces een wezenlijk onderdeel van het onderzoek en is het product de artistieke belichaming ervan.
Onderzoek in de Kunsten verkent de mogelijkheden en evalueert de beslissingsprocessen die leiden naar het kunstwerk. Het gaat erom deze beslissingen te expliciteren, te evalueren in het licht van alternatieve mogelijkheden en keuzes, en te beoordelen naar hun artistieke en culturele relevantie.
Daarom moet Onderzoek in de Kunsten zeker relevant zijn voor de Ontwikkeling en de Beoefening der Kunsten, voor het onderwijs ervan en voor de Artistieke Praxis buiten het hoger kunstonderwijs.
Eigen aan het artistiek onderzoek is dus een zeer grote openheid, die zover gaat dat het soms pas interessant wordt indien men de voorhanden methodieken niet volgt maar juist in vraag stelt, overstijgt of transformeert.
Beoefening en Ontwikkeling der kunsten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Kunstbeoefening is een noodzakelijke voorwaarde voor de ontwikkeling en kan, bedoeld of onbedoeld, bewust of onbewust, tot kunstontwikkeling leiden, ook al is zulks niet steeds op het eerste gezicht duidelijk.
De kunstenaar engageert er zich zowel praktisch als theoretisch, emotioneel als cognitief, objectief én subjectief. Er zijn, zelfs in de meest expressiegerichte vormen van kunstproductie, veel rationele overwegings- en beslissingsmomenten aan te wijzen.
Uiteraard is er tegelijk veel technische kennis en ambachtelijke vaardigheid vereist bij Beoefening der Kunsten. Elk deeldomein van de kunstbeoefening heeft z'n eigen, soms zeer complexe methodieken. Maar hoe men deze hanteert en combineert, is uiterst individueel en persoonlijk.
Beoefening der KunstenBeoefening der Kunsten is zich regelmatig, actief en met expertise engageren in de productie van kunst.
Beoefening en Ontwikkeling der Kunsten zijn twee begrippen die ingebed zijn in een maatschappelijke context.
Het ene impliceert het andere, ze kunnen elkaar wederzijds bevruchten en versterken. Ze zijn ingebed in de Artistieke Praxis van de kunstenaar.
Artistieke PraxisDe Artistieke Praxis van de kunstenaar omvat alle activiteiten die hij op individueel en maatschappelijk gebied (commercieel, politiek, etc.) ontplooit in verband met de beoefening van zijn kunst.
De kunstenaar kan echter ook de kunsten beoefenen zonder bij te dragen aan de ontwikkeling ervan.
Als de Artistieke Praxis zich richt op verdieping of herformulering, op herschepping van bestaande, niet steeds nog manifeste opvattingen of op vernieuwing, dan kunnen we spreken van Ontwikkeling der Kunsten.
Ontwikkeling der Kunsten